Peptik Ülser Hastalığı (PÜH)
1. Tanım
Peptik ülser:
Mide veya duodenum mukozasının, muskularis mukoza tabakasını aşacak şekilde asit-pepsin etkisiyle oluşan defekti.
En sık yerleşim:
- Duodenum bulbusu (duodenal ülser)
- Mide korpusu veya antrum (gastrik ülser)
2. Etiyoloji
Başlıca nedenler
- Helicobacter pylori enfeksiyonu (en sık)
- NSAİİ kullanımı (aspirin dahil)
- Stres ülseri / ciddi sistemik hastalık
(ör. yoğun bakım hastalarında) - Zollinger–Ellison sendromu (gastrinoma)
- Diğer nadir nedenler: Crohn hastalığı, radyasyon, viral infeksiyonlar (CMV, HSV), ilaçlar (kortikosteroid + NSAİİ kombinasyonu)
3. Patogenez
Normal durumda:
Mukoza bütünlüğü — koruyucu faktörler (mukus, bikarbonat, prostaglandinler, epitel yenilenmesi, kan akımı)
vs. agresif faktörler (asit, pepsin, safra tuzları)
Ülserde:
Koruyucu mekanizma bozulur veya agresif faktör artar.
- H. pylori:
Ureaz enzimiyle amonyak üretir → mukozayı zedeler.
Ayrıca gastrin salınımını ↑, somatostatini ↓ → asit artışı. - NSAİİ:
Prostaglandin sentezini ↓ → mukus ve kan akımı azalır.
4. Klinik Bulgular
| Özellik | Gastrik Ülser | Duodenal Ülser |
|---|---|---|
| Ağrı zamanı | Yemekten hemen sonra | Yemekten 2–3 saat sonra |
| Ağrı yeri | Epigastrium | Epigastrium (bazen sırta yayılabilir) |
| Gıda alımı | Ağrıyı artırır | Ağrıyı azaltır |
| Kilo değişimi | Kilo kaybı sık | Normal veya kilo alımı |
| Kanama riski | Yüksek | Daha az |
Ek semptomlar:
- Bulantı, kusma
- Erken doyma hissi (özellikle mide ülserinde)
- GİS kanama bulguları (melena, hematemez)
5. Tanı
Endoskopi (EGD)
Altın standart.
- Ülser yeri, boyutu, morfolojisi incelenir.
- Biyopsi: Gastrik ülserde maligniteyi dışlamak için zorunludur.
- H. pylori testi aynı seansta yapılabilir.
H. pylori Testleri
- İnvaziv: Hızlı üreaz testi, histoloji, kültür
- Non-invaziv: Üre nefes testi, dışkıda antijen testi, seroloji
Laboratuvar
- GİS kanama varsa Hb düşüklüğü, okkült kan pozitifliği
- Zollinger–Ellison şüphesinde gastrin düzeyi ↑
6. Komplikasyonlar
- Kanama: En sık
- Perforasyon: Ani şiddetli karın ağrısı, rijidite, peritonit
- Penetrasyon: Komşu organlara yayılım (ör. pankreas)
- Gastrik çıkış obstrüksiyonu: Pilorik ödem, skar
- Malignite (özellikle mide ülseri)
7. Tedavi
A. Genel prensipler
- H. pylori eradikasyonu
- Asit sekresyonunun baskılanması
- Risk faktörlerinin ortadan kaldırılması (NSAİİ, sigara, alkol)
B. H. pylori Pozitifse
Triple tedavi (14 gün):
- PPI (ör. pantoprazol, lansoprazol)
- Klaritromisin
- Amoksisilin veya metronidazol
Alternatif:
Bismutlu quadruple tedavi (PPI + bismut + metronidazol + tetrasiklin)
C. H. pylori Negatif Ülser
- PPI 4–8 hafta
- NSAİİ kesilmesi
- Gerekiyorsa COX-2 seçici ajan veya misoprostol eklenebilir
D. Komplike Ülser
- Kanama → endoskopik hemostaz ± cerrahi
- Perforasyon → acil cerrahi
- Obstrüksiyon → dilatasyon / cerrahi
8. Takip
- Gastroskopi kontrolü:
Gastrik ülserlerde 6–8 hafta sonra iyileşme kontrolü - H. pylori eradikasyon doğrulaması:
Üre nefes testi veya dışkı antijen testi (tedaviden ≥4 hafta sonra)
9. Önleme
- Gereksiz NSAİİ kullanımını önle
- Uzun süreli NSAİİ kullanacaksa → PPI profilaksisi
- Sigara ve alkol kısıtlaması
- H. pylori eradikasyonu sonrası tekrar enfeksiyondan korunma
Klinik ipuçları — Staj düzeyi
- Epigastrik ağrı + gece uyanması → duodenal ülser düşün.
- 45 yaş üzeri + alarm bulguları (kilo kaybı, erken doyma, kusma, anemi, hematemez/melena) → endoskopi şart.
- Gastrik ülserlerde biyopsi almadan asla “benign” denmez.
- H. pylori eradikasyonu sonrasında PPI tedavisi genellikle toplam 6-8 hafta sürer.