METABOLİK KARACİĞER HASTALIKLARI
1. NAYKH (NAFLD) – Kavramsal Çerçeve
Non-Alkolik Yağlı Karaciğer Hastalığı (NAYKH / NAFLD),
Görüntüleme ve/veya histolojide %5’ten fazla hepatik yağlanmanın, metabolik risk faktörleriyle birlikte bulunmasıdır.
📌 Mutlaka akılda kalmalı:
NAFLD bir tanı değil, bir spektrumdur.
Hepatik Patoloji Spektrumu
- Basit steatoz
- NASH (Non-alkolik steatohepatit)
- Fibroz
- Siroz
- Hepatoselüler karsinom (HCC)
👉 Klinik olarak en kritik kırılma noktası: NASH gelişimi
2. NASH – Tanım ve Ayırt Edici Özellikler
NASH, alkol almayan bireylerde alkolik steatohepatite özgü histopatolojik bulguların görülmesidir.
Alkol sınırı (sınavda net sorulur):
- Kadın: < 20 g/gün
- Erkek: < 30 g/gün
Histopatolojik kriterler:
- Makroveziküler steatoz (> %5)
- Hepatosit balonlaşması
- Lobüler inflamasyon (nötrofiller)
- Zon 3 fibroz
- Diğer karaciğer hastalıklarının dışlanması
📌 ALTIN SINAV NOKTASI:
Steatoz tek başına benign olabilir, NASH progresiftir.
3. NAYKH – Primer ve Sekonder Nedenler
Primer (en sık):
- Obezite
- Tip 2 DM
- Hiperlipidemi
- Metabolik sendrom
Sekonder (mutlaka dışlanmalı):
- İlaçlar (östrojen, kortikosteroid, tamoksifen)
- Total parenteral nutrisyon
- Hızlı kilo kaybı
- Malnütrisyon
- Jejunal bypass
- Wilson hastalığı
- Kronik hepatit C
📌 Sınav refleksi:
“NAFLD tanısı koymadan önce sekonder nedenler dışlanmalıdır.”
4. Epidemiyoloji ve Doğal Seyir
- Genel popülasyonda steatoz: %10–25
- Obezlerde: %60–95
- DM tip 2’de: %28–55
- NASH gelişimi: %8–20
- NASH → siroz: ~%10
- NASH → progresif fibroz: %10–50
📌 Önemli:
Basit steatozda mortalite artışı yok, NASH’te vardır.
5. Patogenez – Two-Hit → Multi-Hit Teorisi
First hit:
- İnsülin direnci
- Hepatik yağ birikimi
Multi-hit:
- Oksidatif stres
- Sitokin dengesizliği
- Mitokondriyal disfonksiyon
- Endotoksinler
- Genetik yatkınlık
📌 Sınavda “two-hit theory” artık klasik; güncel yaklaşım “multi-hit”tir.
6. Klinik Presentasyon
- Çoğu hasta asemptomatik
- Hafif–orta ALT/AST yüksekliği
- ALT > AST (siroz gelişene kadar)
- GGT hafif yüksek olabilir
- Halsizlik, yorgunluk
- Sağ üst kadran ağrısı
- Hepatomegali
📌 AST/ALT >1 → ileri fibroz/siroz düşündürür.
7. NAYKH Tanısında Görüntüleme
Ultrasonografi
- Sensitivite: %60
- Spesifite: %93
BT
- Sensitivite: %82
- Spesifite: %95
MRG (en güçlü)
- Sensitivite & spesifite: ~%95
- LR+ en yüksek
📌 Sınav: En duyarlı yöntem → MRG
8. Fibroz Riskini Gösteren Faktörler
- Yaş
- Obezite
- DM
- HT
- AST/ALT >1
- ALT >2x
- FIB-4 >1.3
- Transient elastografi >8–9 kPa
📌 Biyopsi yerine noninvaziv skorlar ön planda.
9. NAYKH Tedavisi (Soru Garantili)
Temel yaklaşım:
- Kilo kaybı (%7–10)
- Egzersiz
- Metabolik sendrom kontrolü
İlaçlar:
- Pioglitazon
- GLP-1 agonistleri (liraglutide)
- Vitamin E (800 IU) – seçilmiş hastada
Deneysel:
- THR-β agonistleri
- Antioksidanlar
📌 Metformin karaciğer histolojisini düzeltmez.
WILSON HASTALIĞI
10. Wilson – Genetik ve Patofizyoloji
- Otozomal resesif
- ATP7B geni (13. kromozom)
- Bakırın:
- Safraya atılamaması
- Seruloplazmine bağlanamaması
Sonuç:
- Karaciğerde bakır birikimi
- Serbest bakır → beyin, göz, kalp
11. Klinik Formlar
Hepatik:
- Steatoz
- Kronik hepatit
- Siroz
- Fulminan yetmezlik
Nöro:
- Tremor
- Distoni
- Parkinsonizm
- Psödobulbar bulgular
Göz:
- Kayser–Fleischer halkası
📌 “Dev panda yüzü” MRI bulgusu patognomonik ama nadir (%15).
12. Wilson – Laboratuvar (Sınav Klasiği)
| Parametre | Wilson |
|---|---|
| Seruloplazmin | ↓ (<20) |
| Serum total bakır | ↓ |
| Serbest bakır | ↑ |
| 24s idrar bakırı | ↑ (>100) |
| Hepatik bakır | ↑↑ |
13. Wilson Tedavisi
- d-Penisilamin
- Trientine
- Çinko
- Karaciğer transplantasyonu
- Aile taraması şart
HEMOKROMATOZ
14. Hemokromatoz – Temel Kavram
- Demirin aşırı emilimi
- En sık: HFE ilişkili (C282Y)
Patofizyoloji:
- Hepcidin yetersizliği
- GİS’ten artmış demir emilimi
15. Klinik Bulgular (Bronz Diyabet!)
- Karaciğer hastalığı
- DM
- Kardiyomiyopati
- Artropati
- Hiperpigmentasyon
16. Laboratuvar (Soru Garantili)
- Transferrin satürasyonu >%45
- Ferritin ↑
- Serum demiri ↑
- TDBK ↓
📌 Tanıda ilk tarama testi: transferrin satürasyonu
17. Hemokromatoz Tedavisi
- Flebotomi (1 ünite = 250 mg demir)
- Hedef: Ferritin <50 ng/ml
- Şelasyon (gerektiğinde)
- Transplantasyon (ileri evre)
SINAV İÇİN ALTIN ÖZET
- NAFLD = metabolik spektrum
- NASH prognozu belirler
- Fibroz riskini AST/ALT >1 gösterir
- En duyarlı görüntüleme → MRG
- Wilson → düşük seruloplazmin
- Hemokromatoz → yüksek transferrin satürasyonu
- Her iki hastalık multisistemiktir