STUDY
(Gastroenterolog Bakış Açısıyla – Detaylı, Sınav Uyumlu Anlatım)
Metabolik Karaciğer Hastalıkları
<h2>METABOLİK KARACİĞER HASTALIKLARI</h2><h2> </h2><h2>1. NAYKH (NAFLD) – Kavramsal Çerçeve</h2><p><strong>Non-Alkolik Yağlı Karaciğer Hastalığı (NAYKH / NAFLD)</strong>,</p><blockquote><p>Görüntüleme ve/veya histolojide <strong>%5’ten fazla hepatik yağlanmanın</strong>, <strong>metabolik risk faktörleriyle birlikte</strong> bulunmasıdır.</p></blockquote><p>📌 <strong>Mutlaka akılda kalmalı:</strong><br>NAFLD bir <strong>tanı değil</strong>, <strong>bir spektrumdur</strong>.</p><h3>Hepatik Patoloji Spektrumu</h3><ol><li><strong>Basit steatoz</strong></li><li><strong>NASH (Non-alkolik steatohepatit)</strong></li><li><strong>Fibroz</strong></li><li><strong>Siroz</strong></li><li><strong>Hepatoselüler karsinom (HCC)</strong></li></ol><p>👉 Klinik olarak en kritik kırılma noktası: <strong>NASH gelişimi</strong></p><h2>2. NASH – Tanım ve Ayırt Edici Özellikler</h2><p><strong>NASH</strong>, alkol almayan bireylerde <strong>alkolik steatohepatite özgü histopatolojik bulguların</strong> görülmesidir.</p><h3>Alkol sınırı (sınavda net sorulur):</h3><ul><li>Kadın: <strong>< 20 g/gün</strong></li><li>Erkek: <strong>< 30 g/gün</strong></li></ul><h3>Histopatolojik kriterler:</h3><ul><li>Makroveziküler steatoz (> %5)</li><li><strong>Hepatosit balonlaşması</strong></li><li><strong>Lobüler inflamasyon (nötrofiller)</strong></li><li><strong>Zon 3 fibroz</strong></li><li>Diğer karaciğer hastalıklarının dışlanması</li></ul><p>📌 <strong>ALTIN SINAV NOKTASI:</strong></p><blockquote><p><strong>Steatoz tek başına benign olabilir, NASH progresiftir.</strong></p></blockquote><h2>3. NAYKH – Primer ve Sekonder Nedenler</h2><h3>Primer (en sık):</h3><ul><li>Obezite</li><li>Tip 2 DM</li><li>Hiperlipidemi</li><li>Metabolik sendrom</li></ul><h3>Sekonder (mutlaka dışlanmalı):</h3><ul><li>İlaçlar (östrojen, kortikosteroid, tamoksifen)</li><li>Total parenteral nutrisyon</li><li>Hızlı kilo kaybı</li><li>Malnütrisyon</li><li>Jejunal bypass</li><li>Wilson hastalığı</li><li>Kronik hepatit C</li></ul><p>📌 <strong>Sınav refleksi:</strong></p><blockquote><p>“NAFLD tanısı koymadan önce sekonder nedenler dışlanmalıdır.”</p></blockquote><h2>4. Epidemiyoloji ve Doğal Seyir</h2><ul><li>Genel popülasyonda steatoz: <strong>%10–25</strong></li><li>Obezlerde: <strong>%60–95</strong></li><li>DM tip 2’de: <strong>%28–55</strong></li><li>NASH gelişimi: <strong>%8–20</strong></li><li>NASH → siroz: <strong>~%10</strong></li><li>NASH → progresif fibroz: <strong>%10–50</strong></li></ul><p>📌 <strong>Önemli:</strong><br>Basit steatozda mortalite artışı yok, <strong>NASH’te vardır</strong>.</p><h2>5. Patogenez – Two-Hit → Multi-Hit Teorisi</h2><h3>First hit:</h3><ul><li>İnsülin direnci</li><li>Hepatik yağ birikimi</li></ul><h3>Multi-hit:</h3><ul><li>Oksidatif stres</li><li>Sitokin dengesizliği</li><li>Mitokondriyal disfonksiyon</li><li>Endotoksinler</li><li>Genetik yatkınlık</li></ul><p>📌 <strong>Sınavda “two-hit theory” artık klasik; güncel yaklaşım “multi-hit”tir.</strong></p><h2>6. Klinik Presentasyon</h2><ul><li>Çoğu hasta <strong>asemptomatik</strong></li><li>Hafif–orta ALT/AST yüksekliği</li><li><strong>ALT > AST</strong> (siroz gelişene kadar)</li><li>GGT hafif yüksek olabilir</li><li>Halsizlik, yorgunluk</li><li>Sağ üst kadran ağrısı</li><li>Hepatomegali</li></ul><p>📌 <strong>AST/ALT >1</strong> → ileri fibroz/siroz düşündürür.</p><h2>7. NAYKH Tanısında Görüntüleme</h2><h3>Ultrasonografi</h3><ul><li>Sensitivite: %60</li><li>Spesifite: %93</li></ul><h3>BT</h3><ul><li>Sensitivite: %82</li><li>Spesifite: %95</li></ul><h3><strong>MRG (en güçlü)</strong></h3><ul><li>Sensitivite & spesifite: <strong>~%95</strong></li><li>LR+ en yüksek</li></ul><p>📌 <strong>Sınav:</strong> En duyarlı yöntem → <strong>MRG</strong></p><h2>8. Fibroz Riskini Gösteren Faktörler</h2><ul><li>Yaş</li><li>Obezite</li><li><strong>DM</strong></li><li>HT</li><li><strong>AST/ALT >1</strong></li><li>ALT >2x</li><li><strong>FIB-4 >1.3</strong></li><li><strong>Transient elastografi >8–9 kPa</strong></li></ul><p>📌 <strong>Biyopsi yerine noninvaziv skorlar ön planda.</strong></p><h2>9. NAYKH Tedavisi (Soru Garantili)</h2><h3>Temel yaklaşım:</h3><ul><li><strong>Kilo kaybı (%7–10)</strong></li><li>Egzersiz</li><li>Metabolik sendrom kontrolü</li></ul><h3>İlaçlar:</h3><ul><li><strong>Pioglitazon</strong></li><li><strong>GLP-1 agonistleri (liraglutide)</strong></li><li><strong>Vitamin E (800 IU)</strong> – seçilmiş hastada</li></ul><h3>Deneysel:</h3><ul><li>THR-β agonistleri</li><li>Antioksidanlar</li></ul><p>📌 <strong>Metformin karaciğer histolojisini düzeltmez.</strong></p><h2>WILSON HASTALIĞI</h2><h2>10. Wilson – Genetik ve Patofizyoloji</h2><ul><li><strong>Otozomal resesif</strong></li><li><strong>ATP7B geni (13. kromozom)</strong></li><li>Bakırın:<ul><li>Safraya atılamaması</li><li>Seruloplazmine bağlanamaması</li></ul></li></ul><p>Sonuç:</p><ul><li>Karaciğerde bakır birikimi</li><li>Serbest bakır → beyin, göz, kalp</li></ul><h2>11. Klinik Formlar</h2><h3>Hepatik:</h3><ul><li>Steatoz</li><li>Kronik hepatit</li><li>Siroz</li><li>Fulminan yetmezlik</li></ul><h3>Nöro:</h3><ul><li>Tremor</li><li>Distoni</li><li>Parkinsonizm</li><li>Psödobulbar bulgular</li></ul><h3>Göz:</h3><ul><li><strong>Kayser–Fleischer halkası</strong></li></ul><p>📌 <strong>“Dev panda yüzü” MRI bulgusu patognomonik ama nadir (%15).</strong></p><h2>12. Wilson – Laboratuvar (Sınav Klasiği)</h2><figure class="table"><table><thead><tr><th>Parametre</th><th>Wilson</th></tr></thead><tbody><tr><td>Seruloplazmin</td><td>↓ (<20)</td></tr><tr><td>Serum total bakır</td><td>↓</td></tr><tr><td>Serbest bakır</td><td>↑</td></tr><tr><td>24s idrar bakırı</td><td>↑ (>100)</td></tr><tr><td>Hepatik bakır</td><td>↑↑</td></tr></tbody></table></figure><h2>13. Wilson Tedavisi</h2><ul><li>d-Penisilamin</li><li>Trientine</li><li>Çinko</li><li>Karaciğer transplantasyonu</li><li><strong>Aile taraması şart</strong></li></ul><h2>HEMOKROMATOZ</h2><h2>14. Hemokromatoz – Temel Kavram</h2><ul><li><strong>Demirin aşırı emilimi</strong></li><li>En sık: <strong>HFE ilişkili (C282Y)</strong></li></ul><h3>Patofizyoloji:</h3><ul><li>Hepcidin yetersizliği</li><li>GİS’ten artmış demir emilimi</li></ul><h2>15. Klinik Bulgular (Bronz Diyabet!)</h2><ul><li>Karaciğer hastalığı</li><li>DM</li><li>Kardiyomiyopati</li><li>Artropati</li><li>Hiperpigmentasyon</li></ul><h2>16. Laboratuvar (Soru Garantili)</h2><ul><li><strong>Transferrin satürasyonu >%45</strong></li><li>Ferritin ↑</li><li>Serum demiri ↑</li><li>TDBK ↓</li></ul><p>📌 <strong>Tanıda ilk tarama testi: transferrin satürasyonu</strong></p><h2>17. Hemokromatoz Tedavisi</h2><ul><li><strong>Flebotomi (1 ünite = 250 mg demir)</strong></li><li>Hedef: Ferritin <50 ng/ml</li><li>Şelasyon (gerektiğinde)</li><li>Transplantasyon (ileri evre)</li></ul><h2>SINAV İÇİN ALTIN ÖZET</h2><ul><li>NAFLD = metabolik spektrum</li><li><strong>NASH prognozu belirler</strong></li><li>Fibroz riskini AST/ALT >1 gösterir</li><li>En duyarlı görüntüleme → MRG</li><li>Wilson → düşük seruloplazmin</li><li>Hemokromatoz → yüksek transferrin satürasyonu</li><li>Her iki hastalık <strong>multisistemiktir</strong></li></ul>