Symptom Coach

<h2>İNFLAMATUVAR BARSAK HASTALIKLARI (İBH)</h2><p><strong>Ülseratif Kolit (ÜK) – Crohn Hastalığı (CH)</strong><br> </p><h2>1. İBH nedir?</h2><p><strong>İBH</strong>, gastrointestinal sistemde <strong>kontrolsüz, kronik ve tekrarlayan inflamasyon</strong> ile seyreden <strong>poligenik</strong> hastalıklar grubudur.</p><p>İki ana form:</p><ul><li><strong>Ülseratif kolit (ÜK)</strong> → kolon + rektum, yüzeyel</li><li><strong>Crohn hastalığı (CH)</strong> → ağızdan anüse, transmural</li></ul><p><strong>Temel problem:</strong><br>Mukozal immün yanıtın <strong>kontrolden çıkması</strong></p><h2>2. Epidemiyoloji (sorulur)</h2><ul><li>Kuzey–güney farkı belirgin</li><li>Beyaz ırkta ve Yahudilerde daha sık</li><li>Kent kökenliler > kırsal</li><li>Yüksek sosyoekonomik düzeyde daha sık</li><li><strong>Bimodal yaş dağılımı:</strong> 15–25 ve 55–60</li></ul><p>Türkiye insidansı: <strong>≈ 4.4 / 100.000</strong></p><h2>3. Genetik ve etyopatogenez (özellikle Crohn)</h2><ul><li>İBH <strong>poligenik</strong> bir hastalıktır (≈ 260 gen)</li><li><strong>NOD2 / CARD15 mutasyonu</strong><ul><li>Özellikle <strong>ileal Crohn</strong> ile ilişkili</li><li>Fibrostenotik fenotip</li><li>Erken başlangıç</li></ul></li></ul><p><strong>Aile riski:</strong></p><ul><li>Ailede olma riski: <strong>8–10 kat</strong></li><li>Tek yumurta ikizlerinde:<ul><li>Crohn: %50</li><li>ÜK: %10</li></ul></li></ul><p> Son yıllardaki artış genetikle açıklanamaz → <strong>çevresel faktörler kritik</strong></p><h2>4. Çevresel ve tetikleyici faktörler</h2><ul><li><strong>Sigara</strong><ul><li>ÜK: koruyucu</li><li>Crohn: kötüleştirici</li></ul></li><li>D vitamini eksikliği</li><li>NSAİİ</li><li>Oral kontraseptifler</li><li>Enfeksiyonlar</li><li>Stres</li><li>Appendektomi</li><li>Disbiyozis<ul><li><strong>Faecalibacterium prausnitzii ↓</strong></li></ul></li></ul><h2>5. Klinik yaklaşım – altın kural</h2><blockquote><p><strong>İBH tanısı önce klinik şüphe ile başlar</strong></p></blockquote><p>Tanı araçları:</p><ul><li>Klinik</li><li>Endoskopi</li><li>Histoloji<br>(Yardımcı: radyoloji, laboratuvar)</li></ul><p><strong>Özgün bir kan testi YOKTUR</strong></p><h2>6. Ülseratif kolit – temel özellikler</h2><ul><li><strong>Rektumdan başlar</strong></li><li>Sürekli (diffüz) tutulum</li><li>Yüzeyel inflamasyon (mukoza + submukoza)</li><li>Dışkıda <strong>kan + mukus</strong></li><li>Sistemik bulgular görece az</li></ul><h3>Endoskopi</h3><ul><li>Vasküler patern kaybı</li><li>Eritem, frajilite</li><li>Mikroülserasyon</li><li>Pseudopolip</li><li>İleri evrede <strong>kurşun boru kolon</strong></li></ul><h2>7. Crohn hastalığı – temel özellikler</h2><ul><li>Ağızdan anüse <strong>her yer</strong></li><li><strong>Segmental (skip lezyonlar)</strong></li><li>Transmural inflamasyon</li><li>Sağ alt kadran ağrısı</li><li>Ateş, kilo kaybı</li><li>Fistül, abse, striktür</li></ul><h3>Davranış biçimleri</h3><ul><li>İnflamatuvar</li><li>Striktüran</li><li>Penetran</li></ul><p><strong>Kritik cümle (sözlü):</strong></p><blockquote><p>Crohn ilerleyici ve özürlülük yaratan bir hastalıktır.</p></blockquote><h2>8. Ekstraintestinal bulgular (çok sorulur)</h2><h3>Aktivite ile ilişkili</h3><ul><li>Periferik artrit</li><li>Eritema nodosum</li><li>Oral aft</li><li>Episklerit</li></ul><h3>Aktivite ile ilişkisiz</h3><ul><li><strong>Primer sklerozan kolanjit (PSC)</strong></li><li>Ankilozan spondilit</li><li>Sakroileit</li><li>Pyoderma gangrenosum</li><li>Anterior üveit</li></ul><h2>9. Primer Sklerozan Kolanjit (PSC)</h2><ul><li><strong>ÜK ile daha sık</strong></li><li>Erkeklerde fazla</li><li>Kolestaz bulguları</li><li><strong>p-ANCA pozitif</strong></li><li>Kolanjiyokarsinom + kolon kanseri riski ↑</li></ul><p>      PSC varsa <strong>kolon kanseri taraması erken başlar</strong></p><h2>10. Komplikasyonlar</h2><ul><li>Kanama (Crohn’da daha ağır)</li><li>Perforasyon</li><li><strong>Toksik megakolon</strong> (ÜK’de daha sık)</li><li>Abse (Crohn)</li><li>Fistül (Crohn)</li><li>Kolorektal kanser</li></ul><h3>Yüksek kanser riski olanlar</h3><ul><li><blockquote><p>10 yıl pankolit</p></blockquote></li><li>PSC eşlik edenler</li><li>Kronik aktif hastalık</li><li>Displazi / DALM öyküsü</li></ul><h2>11. Histoloji – ayırt ettirici</h2><h3>ÜK</h3><ul><li>Kript distorsiyonu</li><li>Kript apseleri</li><li>Bazal plazmasitozis</li><li>Paneth hücre metaplazisi</li></ul><h3>Crohn</h3><ul><li>Fokal, yamalı inflamasyon</li><li>Transmural tutulum</li><li><strong>Non-kazeifiye granülom</strong> (tanı koydurucu)</li></ul><h2>12. Görüntüleme</h2><ul><li>BT / MR enterografi → Crohn için tercih</li><li>MRCP → PSC</li><li>Ama: <strong>tanıda değil, tamamlayıcıdır</strong></li></ul><h2>13. Laboratuvar</h2><ul><li>Spesifik test yok</li><li>ESR, CRP → aktivite</li><li><strong>Fekal kalprotektin</strong> → inflamasyon göstergesi</li><li>Seroloji <strong>rutin tanıda kullanılmaz</strong></li></ul><h2>14. Tedavi hedefleri (ezberlenmeli)</h2><ul><li>Kortikosteroidsiz remisyon</li><li>Derin remisyon</li><li>Hastaneye yatışı önlemek</li><li>Cerrahiyi geciktirmek</li><li>Malignite riskini azaltmak</li><li>Yaşam kalitesini artırmak</li></ul><p>Tedavi iki faz:</p><ul><li><strong>Remisyon indüksiyonu</strong></li><li><strong>Remisyon idamesi</strong></li></ul><h2>       MİNİ TEKRAR (son bakış)</h2><ul><li>İBH = klinik şüphe ile başlar</li><li>Crohn → segmental, transmural, fistül</li><li>ÜK → rektumdan başlar, diffüz</li><li>Sigara: ÜK’de koruyucu, Crohn’da zararlı</li><li>PSC + ÜK = erken kolon Ca taraması</li><li>Spesifik tanı testi yok</li></ul>